HABERMAX. Sonbahar ve kış aylarında günlerin kısalması, yalnızca hava koşullarını değil, insanların ruh halini, uyku düzenini ve günlük enerjisini de etkiliyor. Uzmanlar, gündüz yeterince doğal ışık alınmamasının ve gece yoğun yapay ışığa maruz kalmanın biyolojik saati olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Klinik Psikolog Gizem Karpat, “Beynimiz gündüz aydınlığa, gece ise karanlığa ihtiyaç duyuyor” diyerek kış aylarında ruh sağlığını korumak için önemli önerilerde bulundu.

Havaların soğuması ve gün ışığından yararlanma süresinin azalması, insan psikolojisi üzerinde çeşitli değişikliklere neden olabiliyor. Özellikle günün büyük bölümünü kapalı ortamlarda geçiren kişilerde enerji kaybı, uyku düzensizliği, dikkat sorunları ve duygu durum değişiklikleri daha fazla gündeme geliyor.
Bilimsel araştırmalar da ışığın yalnızca görme duyusu açısından değil, beynin biyolojik saatinin düzenlenmesi ve ruh sağlığının korunması bakımından da önemli olduğunu ortaya koyuyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikoloğu Gizem Karpat, kış aylarında azalan gün ışığının psikolojik etkilerini değerlendirerek doğal ışığın önemi, beyaz ve sarı aydınlatmanın kullanımı, mevsimsel depresyon ve ışık terapisi hakkında açıklamalarda bulundu.
GÜN IŞIĞI BEYNİN BİYOLOJİK SAATİNİ DÜZENLİYOR
İnsan beyninin aydınlık ve karanlık döngüsüne göre çalışan doğal bir zamanlama sistemine sahip olduğunu belirten Klinik Psikolog Gizem Karpat, gün ışığının bu sistemin sağlıklı işlemesinde önemli rol oynadığını söyledi.
Doğal ışığın gözde bulunan özel ışığa duyarlı hücreler aracılığıyla beynin biyolojik saatini yöneten suprakiazmatik çekirdeğe sinyal gönderdiğini ifade eden Karpat, bu mekanizmanın uyku ve uyanıklık düzeninin korunmasına yardımcı olduğunu belirtti.
Gün ışığının etkisinin D vitamini üretimiyle karıştırılmaması gerektiğini vurgulayan Karpat, D vitamininin UVB ışınlarıyla sentezlendiğini, biyolojik ritmin ise retinaya ulaşan görünür ışık aracılığıyla düzenlendiğini anlattı.
Kapalı ve bulutlu havalarda bile dış ortamın doğal aydınlığının iç mekân ışıklarından çok daha yüksek olabildiğine dikkat çeken Karpat, sabah saatlerinde açık havada zaman geçirilmesini önerdi.
Karpat, uyandıktan sonraki ilk bir saat içerisinde, pencere arkasında olmadan, açık havada 20-30 dakika geçirmenin uyku ve uyanıklık döngüsünün düzenlenmesine yardımcı olabileceğini ifade etti.
Yeterli gün ışığı alınmadığında biyolojik saat ile günlük yaşam arasındaki uyumun bozulabileceğini belirten Karpat, bunun uykuya dalma güçlüğü, sabah yorgunluğu, dikkat dağınıklığı ve ruh halinde değişikliklerle ilişkili olabileceğini kaydetti.
86 BİNDEN FAZLA KİŞİYİ KAPSAYAN ARAŞTIRMA DİKKAT ÇEKTİ
Işık maruziyeti ile ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi ortaya koyan önemli araştırmalardan biri de 2023 yılında Nature Mental Health dergisinde yayımlandı.
Toplam 86 bin 772 yetişkinin verilerinin incelendiği araştırmada, gündüz ve gece saatlerinde maruz kalınan ışığın psikolojik sağlıkla ilişkisi değerlendirildi.
Araştırma sonuçlarında gece saatlerinde yoğun ışığa maruz kalmanın depresyon, yaygın anksiyete bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu ve bazı duygu durum bozukluklarıyla ilişkili olduğu belirlendi.
Buna karşılık gündüz daha fazla doğal ışık alan kişilerde bazı ruhsal bozuklukların görülme olasılığının daha düşük olduğu gözlemlendi.
Araştırmanın sonuçlarını değerlendiren Klinik Psikolog Gizem Karpat, ışığın miktarı kadar hangi saatlerde alındığının da önemli olduğunu vurguladı.
Karpat, gündüz aydınlık ortamlarda bulunmanın ve gece yapay ışığı azaltmanın sağlıklı biyolojik ritmi destekleyebileceğini söyledi. Bununla birlikte araştırmaların önemli bölümünün gözlemsel olduğunu, dolayısıyla ışık maruziyeti ile psikiyatrik rahatsızlıklar arasında doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurulamayacağını da hatırlattı.
KIŞ DEPRESYONU BASİT BİR MORAL BOZUKLUĞU DEĞİL
Sonbahar ve kış aylarında bazı kişilerde ruhsal değişimlerin daha belirgin hâle gelebildiğini belirten Karpat, mevsimsel özellikli depresyonun sıradan bir mutsuzluk olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.
Mevsimsel depresyonda görülebilen belirtiler arasında şunlar bulunuyor:
Sürekli çökkünlük ve mutsuzluk hissi
Günlük enerjide belirgin azalma
Normalden fazla uyuma isteği
Sabahları yataktan kalkmakta zorlanma
Karbonhidratlı yiyeceklere yönelmede artış
Sosyal çevreden uzaklaşma
Daha önce keyif alınan etkinliklere karşı ilgi kaybı
Günlük sorumlulukları yerine getirmekte zorlanma
Bu belirtilerin özellikle belirli mevsimlerde tekrarlaması ve kişinin günlük yaşamını olumsuz etkilemesi durumunda profesyonel değerlendirme yapılması gerektiğini belirten Karpat, her kış yorgunluğunun depresyon anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Mevsimsel depresyonun oluşumunda biyolojik saat değişikliklerinin yanı sıra serotonin ve melatonin sistemleriyle ilişkili süreçlerin de araştırıldığını ifade etti.
IŞIK TERAPİSİ DEPRESYON TEDAVİSİNDE KULLANILABİLİYOR
Kış aylarında ortaya çıkan mevsimsel depresyon belirtilerinin tedavisinde kullanılan yöntemlerden biri de fototerapi, yani parlak ışık tedavisi.
Klinik Psikolog Gizem Karpat, bu yöntemin özellikle mevsimsel özellikli depresyonda bilimsel olarak desteklenen tedavi seçenekleri arasında bulunduğunu belirtti.
Fototerapinin standart ev aydınlatmalarından çok daha yüksek ışık sağlayan özel cihazlarla uygulandığını anlatan Karpat, genellikle 10 bin lüks düzeyindeki ışık kaynaklarının sabah saatlerinde ve uzman tarafından belirlenen sürelerde kullanıldığını ifade etti.
Ancak ışık terapisinin kişinin kendi kararıyla güçlü bir lamba satın alıp uzun süre karşısında oturması şeklinde uygulanmaması gerektiğini vurguladı.
Özellikle bipolar bozukluğu bulunan kişilerde yanlış ve kontrolsüz ışık uygulamalarının mani veya hipomani belirtilerini tetikleyebileceğini belirten Karpat, tedavi öncesinde psikiyatri uzmanının değerlendirmesinin önemine dikkat çekti.
KIŞ AYLARINDA BEYAZ VE SARI IŞIK KULLANIMINA DİKKAT!
Evlerde ve iş yerlerinde kullanılan aydınlatmaların da uyku ve biyolojik ritim üzerinde etkili olabileceğini belirten uzmanlar, ışığın yalnızca rengine değil, yoğunluğuna ve kullanım saatine de dikkat edilmesi gerektiğini vurguluyor.
Gündüz yeterli aydınlıkta bulunmak, akşam saatlerinde ise güçlü yapay ışığı azaltmak biyolojik ritmin korunmasına yardımcı olabiliyor.
Özellikle gece geç saatlerde yoğun ve parlak ışığa maruz kalmak, vücudun uykuya hazırlanma sürecini olumsuz etkileyebiliyor. Bu nedenle akşam saatlerinde daha loş bir ortam oluşturulması ve uyku öncesinde ekran kullanımının sınırlandırılması önem taşıyor.
RUH SAĞLIĞINI KORUMAK İÇİN GÜN IŞIĞINI İHMAL ETMEYİN
Kış mevsiminin herkeste aynı psikolojik etkiyi oluşturmadığını belirten Gizem Karpat, bazı kişilerin mevsimsel değişikliklere daha hassas olabildiğini söyledi.
Özellikle geçmişte depresyon yaşayan, uyku düzeni bozulan veya kış aylarında tekrarlayan duygu durum değişiklikleri görülen kişilerin belirtilerini takip etmesi gerektiğini ifade etti.
Karpat, kış aylarında ruh sağlığını desteklemek için şu önerilerde bulundu:
Gün içerisinde mümkün olduğunca doğal gün ışığından yararlanın.
Sabah saatlerinde açık havada zaman geçirin.
Uyku ve uyanma saatlerinizi düzenli tutun.
Fiziksel aktivitelerinizi sürdürün.
Akşam saatlerinde yoğun yapay ışığı azaltın.
Uyku öncesinde telefon ve bilgisayar ekranlarından uzaklaşmaya çalışın.
Sosyal ilişkilerinizi koruyun ve kendinizi çevrenizden izole etmeyin.
İKİ HAFTAYI AŞAN BELİRTİLERİ ÖNEMSEYİN
Kış aylarında yaşanan enerji düşüklüğü ve isteksizliğin her zaman mevsimsel bir durum olarak görülmemesi gerektiğini belirten Karpat, özellikle uzun süre devam eden belirtiler konusunda uyarıda bulundu.
Çökkünlük, ilgi kaybı, aşırı uyuma, isteksizlik ve enerji düşüklüğü iki haftadan uzun sürüyorsa veya kişinin iş, aile ve sosyal yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurulması gerektiğini vurguladı.
Uzmanlara göre kış aylarında ruh sağlığını korumanın önemli adımlarından biri, gün ışığı ile karanlık arasındaki doğal dengeyi gözetmek. Gündüz aydınlıktan yararlanmak, gece ise vücudun dinlenmesine uygun bir ortam oluşturmak hem uyku düzenini hem de psikolojik iyilik hâlini destekleyebiliyor.



Yorumlar (0)
İlk yorumu siz yapın.