HABERMAX. Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, insanların değişimden kaçınmasının arkasında belirsizlik korkusu, alışkanlıklar ve sahip olduklarını kaybetme endişesinin bulunduğunu belirterek zihinsel esnekliğin önemine dikkat çekti. Tarhan, “İnsan beyni nöroplastik organdır. Kaç yaşına gelirse gelsin, yeni deneyimlere açıksa değişebilir” dedi.
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, değişim psikolojisine ilişkin değerlendirmelerde bulunarak insanların neden değişime direnç gösterdiğini ve bu direncin nasıl aşılabileceğini anlattı.
Değişimin insan yaşamının kaçınılmaz bir parçası olduğunu belirten Tarhan, mevcut düzeni koruma isteğinin zaman zaman kişisel gelişimin önündeki en büyük engellerden birine dönüşebildiğini ifade etti.
Değişmek istemeyen insanların arka plan korkuları var
Değişime karşı duyulan korkunun çoğunlukla yenilikten değil, belirsizlikten kaynaklandığını belirten Tarhan, bazı kişilerde düşünce katılığı ve zihinsel esneklik eksikliğinin öne çıktığını söyledi.
Tarhan, “Değişmek istemeyen insanların arka plan korkuları vardır. Mesela yenilik korkusu vardır. Genellikle bu kişilerde düşünce katılığı olan, yani inatçı kişilik özellikleri vardır. Zihinsel esneklikleri zayıftır. Kendilerini güvende hissetmek isterler. Değişim demek bir risktir. Bir belirsizlik vardır orada. Bazı insanlar belirsizliği yönetemezler, belirsizliğe tahammül edemezler. Belirsizliği yönetebilmek zaten bir beceridir” dedi.
Aile şirketlerinde değişim direnci yeni nesillerle çatışma yaratıyor
Değişime direnç gösterilmesinin yalnızca bireysel yaşamda değil, aile şirketlerinde ve kurumsal yapılarda da görüldüğünü belirten Tarhan, geçmişte başarılı olmuş işletmelerin değişen koşullara uyum sağlamakta zorlanabildiğini dile getirdi.
Özellikle ilk nesil yöneticilerin geçmiş başarılarına güvenerek yeniliklere kapalı hale gelebildiğini ifade eden Tarhan, bunun yeni kuşaklarla çatışmalara yol açabildiğini söyledi.
Şirketlerin hangi değerlerini koruyacaklarını, hangi alanlarda değişime gideceklerini ve nelerden vazgeçeceklerini doğru değerlendirmeleri gerektiğini belirten Tarhan, değişimin büyümenin önemli bir parçası olduğunu vurguladı.
Değişmeyen tek şey değişimdir
Değişimin evrensel bir gerçek olduğunu ifade eden Tarhan, Antik Yunan filozofu Herakleitos'un “Bir ırmağa iki defa girilmez” sözünü hatırlattı.
Tarhan, “Görünüşte aynı ırmaktır ama oradaki şartlar ve zaman değişiyor. Aynı suya iki defa giremezsiniz. Evrendeki en büyük hakikat değişim hakikatidir” diye konuştu.
İnsan yaşamındaki gelişimi bisiklet kullanmaya benzeten Tarhan, sürekli öğrenmenin ve ilerlemenin önemine dikkat çekerek, “Hayat bisiklet kullanmak gibidir. Bisikleti durdurursanız devrilirsiniz. Çok hızlı kullanırsanız yine takla atarsınız ama belli bir tempoda kullanmak gerekiyor. Hayatta da devamlı ilerlemek, devamlı yeni şeyler öğrenmek gerekiyor. Bunu yapmadığınız zaman yerinizde kalmazsınız, gerilersiniz” ifadelerini kullandı.
Motivasyonu beklemeyin, küçük bir adımla başlayın
İnsanların hayatlarında değişiklik yapmak istediklerinde çoğu zaman başlangıcı ertelediğini belirten Tarhan, hedeflerin somut ve uygulanabilir olması gerektiğini söyledi.
Büyük ve belirsiz hedeflerin ertelemeye neden olabileceğini ifade eden Tarhan, günlük küçük adımların önemini vurguladı.
Tarhan, “Motive olmayı beklemek gerekir düşüncesi yanlış. Küçük adımlarla başlamak gerekir. Motivasyon sonradan geliyor çünkü” dedi.
Güçlü irade tek başına yeterli değil
Alışkanlıkları değiştirmenin yalnızca istemekle mümkün olmadığını belirten Tarhan, güçlü iradenin yanında doğru stratejilerin de geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Bir alışkanlığı değiştirmek isteyen kişinin kendisine uygun bir yol haritası oluşturmasının önemine işaret eden Tarhan, iradenin önemli ancak tek başına yeterli olmadığını kaydetti.
“Ben böyleyim, değişmem” sözü ilişkilerde tuzak olabilir
Değişime direncin yakın ilişkilerde de önemli sorunlara yol açabildiğini belirten Tarhan, “Ben böyleyim, beni böyle kabul et” yaklaşımının farklı psikolojik nedenlerden kaynaklanabileceğini söyledi.
Bu söylemin kimi zaman kişinin kendisini savunma biçimi, kimi zaman da karşı taraf üzerinde hâkimiyet kurma çabası olabileceğini belirten Tarhan, “İlişkide ‘Ben böyleyim, ben değişmem, beni böyle kabul et’ demek bir tuzaktır. Karşı tarafı köleleştirmek için, karşı taraf üzerinde hâkimiyet kurmak için söylenen bir şeydir, bir yönü bu. Diğer yönü de değişmek emek, yatırım ve çaba gerektiriyor. Olduğu gibi kalmak ise hiçbir çaba gerektirmiyor” diye konuştu.
Her “Ben böyleyim” ifadesinin manipülasyon olarak değerlendirilmemesi gerektiğini de vurgulayan Tarhan, bazı kişilerin bu sözleri kendilerini savunmak amacıyla kullanabildiğini belirtti.
İlişkilerde asıl sorumluluğun karşı tarafı değiştirmek olmadığını ifade eden Tarhan, bireylerin öncelikle kendi davranışlarını değerlendirmesi gerektiğini söyledi.
Akışı değiştiremiyorsan bakışını değiştir
İnsanların yaşadıkları bütün olayları kontrol edemeyeceklerini ancak olaylara verdikleri tepkileri değiştirebileceklerini belirten Tarhan, bakış açısının değişmesinin önemli bir psikolojik beceri olduğunu dile getirdi.
Aile ve iş ilişkilerinde karşı tarafın hatalarına odaklanmak yerine ortak geleceği düşünmenin önemine dikkat çeken Tarhan, kişilerin “Ailemizin geleceği için doğru olan nedir?” ve “İlişkinin iyiliği için doğru olan hareket nedir?” gibi sorular sorması gerektiğini ifade etti.
İnsan beyni her yaşta değişebilir
Yaş ilerledikçe insanların değişemeyeceği yönündeki yaygın inanışın doğru olmadığını belirten Tarhan, nöroplastisite sayesinde beynin yeni deneyimlere açık olduğu sürece değişebilme kapasitesini koruduğunu söyledi.
Tarhan, “İnsan beyni nöroplastik organdır, nöroplastisite var. Devamlı değişiyor. Hiç değişmez diye bir şey yok. İnsan kaç yaşına gelirse gelsin, eğer yeni deneyimlere açıksa, farklı bakış açısına sahipse değişebilir” değerlendirmesinde bulundu.
Sürekli aynı davranışları tekrarlayan ve yeni bilgiler öğrenmeye kapalı kalan insanların zihinsel esnekliklerini yeterince kullanamadıklarını belirten Tarhan, farklı deneyimlerin önemine işaret etti.
Zihinsel esneklik sağlıklı yaşlanmanın anahtarlarından biri
Sağlıklı yaşlanmanın yalnızca fiziksel sağlıkla sınırlı olmadığını belirten Tarhan, beynin farklı işlevlerinin aktif tutulmasının zihinsel canlılık açısından önemli olduğunu söyledi.
Duygusal beceriler, sosyal ilişkiler, motor beceriler ve duyular aracılığıyla edinilen bilgilerin beynin farklı alanlarını geliştirdiğini anlatan Tarhan, ileri yaşlarda zihinsel kapasitenin korunması için farklı alanlara yatırım yapılması gerektiğini ifade etti.
Tarhan, “Bütün alanlarını kullanmayı öğrenirse bir insan, ileri yaşa gittiği zaman ona ‘süper yaşlılık’ deniyor. Süper yaşlı olan kişilerin beynindeki her tarafı kullanma becerileri yüksektir. Zihinsel esnekliği öğretmeden yaşlanmayı geciktirmek mümkün değil” dedi.
Büyük kararlarda cesaretle dürtüselliği karıştırmayın
İş değiştirmek, bir ilişkiyi bitirmek, başka bir şehre taşınmak veya yeni bir hayata başlamak gibi önemli kararların yalnızca cesaretle alınmaması gerektiğini belirten Tarhan, sağlıklı muhakemenin önemini vurguladı.
Ani kararların bazen dürtüsellikten kaynaklanabileceğini ifade eden Tarhan, karar verme sürecinde trafik lambası metaforunu önerdi.
Önce durmak, ardından bekleyip düşünmek ve kararın faydalı, uygun veya tehlikeli olup olmadığını değerlendirmek gerektiğini belirten Tarhan, insanların akıllarına gelen ilk düşünceyle hareket etmekten kaçınmalarını tavsiye etti.
Ailelere çağrı: Çocukların değişimini engellemeyin
Değişim sürecinde bireylerin zaman zaman ailelerinin direnciyle karşılaşabildiğini belirten Tarhan, ebeveynlerin çocuklarının bağımsız karar alma süreçlerini desteklemesi gerektiğini söyledi.
Ailelerin çocuklarını koruma isteğinin bazen onların gelişimini sınırlandırabildiğini ifade eden Tarhan, anne ve babaların çocuklarına başarı kadar başarısızlık durumunda da yanlarında olduklarını hissettirmeleri gerektiğini vurguladı.
Tarhan, “Başarılı olursan yanındayız, başarılı olmazsan da yanındayız” diyebilmesi lazım anne babanın” ifadelerini kullandı.
Değişimden korkmayın ama hesaplanabilir riskler alın
Değişime açık olmanın düşünmeden risk almak anlamına gelmediğini belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, insanların konfor alanlarından çıkarken gerçekçi ve hazırlıklı hareket etmeleri gerektiğini söyledi.
Belirsizliği yönetebilmenin önemli bir beceri olduğunu vurgulayan Tarhan, güçlü iradenin yanında strateji geliştirmenin de değişim sürecinde belirleyici olduğunu ifade etti.
Tarhan, “Konfor alanından çıktıkça hesaplanabilir risklerle çıkmakta fayda var. Belirsizlikten korkmamak, belirsizliği yönetebilmek gerekiyor. Güçlü irade önemli ama tek başına yeterli değil. Muhakkak strateji geliştirmek gerekiyor” dedi.
Yorumlar (0)
İlk yorumu siz yapın.