HABERMAX. Çocuklarda konuşma gecikmesini cinsiyete, aile öyküsüne veya iki dilliliğe bağlamak, erken tanı ve müdahale sürecini geciktirebiliyor. Üsküdar Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, özellikle bir buçuk yaşında hiç kelime kullanmayan, ismine tepki vermeyen veya seslere karşı duyarsızlık gösteren çocukların değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak ailelere önemli uyarılarda bulundu.
“Erkek Olmak, Geç Konuşmayı Normal Yapmaz”
Çocuklarda dil ve konuşma gelişimi, ailelerin yakından takip etmesi gereken konular arasında yer alıyor. Ancak toplumda yaygın olan bazı inanışlar, çocukların gelişiminde yaşanan gecikmelerin normal kabul edilmesine ve uzman desteğinin ertelenmesine neden olabiliyor.
Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dil ve Konuşma Terapisi Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, çocuklarda dil ve konuşma gelişimine ilişkin yaygın yanlışları değerlendirerek ailelerin dikkat etmesi gereken belirtileri ve günlük yaşamda uygulanabilecek destekleyici yöntemleri anlattı.
Erkek çocukların kız çocuklarına göre daha geç konuşabileceği yönündeki düşüncenin değerlendirme sürecini geciktirmemesi gerektiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Oral, geç konuşma riskinin yüksek olmasıyla çocuğun ilerleyen dönemde yaşıtlarına yetişme ihtimalinin birbirinden farklı konular olduğunu ifade etti.
Oral, “Erkek olmak, geç konuşmayı ‘normal’ yapmaz.” diyerek ailelerin yalnızca cinsiyete dayanarak bekleme kararı almaması gerektiğini vurguladı.
Büyük gruplarla yapılan izlem çalışmalarında, iki yaşında görülen dil güçlüklerinin önemli bir bölümünün okul öncesi dönemde de devam edebildiğine dikkat çeken Oral, erken değerlendirme ve müdahalenin önemine işaret etti.
Ailede Geç Konuşma Öyküsü Varsa Dikkat!
Aileler arasında sıkça kullanılan “Babası da geç konuşmuştu”, “Kreşe başlayınca konuşur” veya “Bir gün dili açılır” gibi ifadeler, konuşma gecikmesinin kendiliğinden düzeleceği düşüncesini güçlendirebiliyor.
Ancak Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, ailede geç konuşma öyküsünün her zaman rahatlatıcı bir bilgi olarak görülmemesi gerektiğini belirtiyor. Aile öyküsü, çocukta dil gelişimi açısından riskin artabileceğine işaret edebiliyor.
Kreş ortamının çocuklara oyun ve iletişim fırsatları sunarak gelişimi destekleyebileceğini ifade eden Oral, bunun olası bir dil sorununu kendiliğinden ortadan kaldıracağı anlamına gelmediğini kaydetti.
Geç konuşan bazı çocukların zamanla yaşıtlarına yetişebildiğini, bazılarında ise güçlüklerin devam edebildiğini belirten Oral, hangi çocukların nasıl bir gelişim göstereceğinin başlangıçta her zaman kolaylıkla öngörülemediğine dikkat çekti.
Bu nedenle okul çağına kadar beklemek yerine, gelişimle ilgili bir şüphe oluştuğunda uzman değerlendirmesine başvurulması önem taşıyor.
Konuşma Gecikmesinin Nedeni Her Zaman Dil Bağı Değil
Çocuğun konuşmamasının dil bağına bağlanması da yaygın yanlış inanışlar arasında yer alıyor. Dil bağı, dilin hareketlerini kısıtlayabilen anatomik bir farklılık olarak biliniyor. Ancak bu durum ile kelime öğrenme ve cümle kurma becerileri birbirinden ayrı değerlendiriliyor.
Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, dil bağının çocuklarda kelime öğrenme ve cümle kurma becerilerini geciktirdiğine ilişkin kanıt bulunmadığını belirterek dil bağının özellikle emzirme ve beslenme güçlükleriyle ilişkilendirilebildiğini ifade etti.
Konuşma gecikmesi yaşayan çocuklarda yalnızca dil bağına odaklanmanın diğer olası nedenlerin gözden kaçmasına yol açabileceğini belirten Oral, gerekli durumlarda dil ve konuşma terapisti ile kulak burun boğaz uzmanının birlikte değerlendirme yapabileceğini kaydetti.
Bir Buçuk Yaşında Hiç Kelime Kullanmıyorsa Beklemeyin
Çocukların dil gelişiminde belirli dönemlerde bazı iletişim becerilerinin ortaya çıkması bekleniyor. Yaklaşık bir yaş civarında anlamlı kelimelerin kullanılmaya başlanması, iki yaş civarında ise kelime dağarcığının genişlemesi ve iki kelimelik ifadelerin ortaya çıkması bu gelişim basamakları arasında yer alıyor.
Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, bazı belirtilerin erken değerlendirme gerektirdiğini vurgulayarak şu uyarılarda bulundu:
Bir yaşında ismine tepki vermiyorsa,
Bir buçuk yaşında hiç kelime kullanmıyorsa,
Göz teması kurmuyorsa,
Seslere tepki vermiyorsa,
“Biraz daha bekleyelim” yaklaşımı yerine bir dil ve konuşma terapistine başvurulması gerekiyor.
Oral, dil gelişiminin yalnızca çocuğun söylediği kelimelerin sayısıyla ölçülemeyeceğini belirterek anlama becerisi, iletişim kurma isteği ve sosyal ilginin de değerlendirmede önemli olduğunu ifade etti.
“Her Şeyi Anlıyor Ama Konuşmuyor” Demek Yeterli Değil
Çocuğun söylenenleri anladığı düşüncesi, bazı ailelerin konuşma gecikmesini sorun olarak değerlendirmemesine neden olabiliyor. Oysa dil gelişimi, söylenenleri anlama ve düşünceleri ifade etme olmak üzere birbiriyle ilişkili iki temel boyuttan oluşuyor.
Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, anlama becerisinin iyi olmasının olumlu bir gösterge olduğunu ancak tek başına herhangi bir dil sorununun bulunmadığını kanıtlamadığını belirtti.
Geç konuşan bazı çocukların söylenenleri anlamakta da güçlük yaşayabildiğini aktaran Oral, bu durumun daha kalıcı dil sorunları açısından önemli bir işaret olabileceğini kaydetti.
Bu nedenle çocukların yalnızca konuşma becerilerinin değil, söylenenleri anlama düzeylerinin de ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
İşaretlerle İletişim Kurması Konuşmanın Yerini Tutmuyor
Çocukların isteklerini parmakla göstererek veya çeşitli jestlerle anlatması, iletişim kurma çabası açısından olumlu bir gelişim olarak değerlendiriliyor. Özellikle işaret etme gibi jestler, sonraki dönemde gelişecek kelime dağarcığı hakkında bilgi verebiliyor.
Bununla birlikte Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, jestlerin konuşma becerisinin yerine geçmediğini vurguladı.
Ailelerin çocuğun işaretlerini desteklemesi, bunlara sözcüklerle karşılık vermesi ve jestleri kelimelerle birleştirmesi öneriliyor. Ancak çocuk hiç konuşmuyorsa yalnızca işaretlerle iletişim kuruyor olmasını yeterli kabul etmemek ve uzman değerlendirmesine başvurmak gerekiyor.
Ekran Süresi Arttıkça İletişim Fırsatları Azalabiliyor
“Çizgi film izlerse konuşmayı öğrenir” düşüncesi de çocukların dil gelişimi konusunda sık karşılaşılan inanışlardan biri.
Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, gözlemsel çalışmaların ekran süresi arttıkça çocuklarla yetişkinler arasındaki konuşma fırsatlarının azalabildiğini gösterdiğini belirtti.
Burada dikkat edilmesi gereken noktanın yalnızca ekranın varlığı değil, ekran kullanımının karşılıklı iletişimin yerini alması olduğunu ifade eden Oral, söz konusu çalışmaların bir ilişki ortaya koyduğunu ancak tek başına kesin bir neden-sonuç bağlantısı kanıtlamadığını da hatırlattı.
Özellikle yemek sırasında televizyonun sürekli açık olması, ailelerin gözden geçirmesi gereken alışkanlıklar arasında bulunuyor.
İki Dillilik Konuşma Gecikmesinin Gerekçesi Olmamalı
Birden fazla dilin konuşulduğu ailelerde çocukların dil gelişimi de merak edilen konular arasında yer alıyor. İki dilli çocukların yalnızca bir dilde kullandıkları kelimeler üzerinden değerlendirilmesi, gelişimlerinin olduğundan farklı yorumlanmasına neden olabiliyor.
Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, iki dilli çocukların bildikleri kelimelerin her iki dilde birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Oral, yalnızca tek bir dil üzerinden yapılan değerlendirmede görülen farklılıkların otomatik olarak bir dil bozukluğu anlamına gelmediğini vurgulayarak iki dilliliğin konuşma gecikmesini açıklamak için tek başına yeterli bir gerekçe olmadığını ifade etti.
Sağlıklı bir değerlendirme için çocuğun her iki dildeki becerilerinin ve günlük iletişim alışkanlıklarının birlikte ele alınması gerekiyor.
Aileler Evde Dil Gelişimini Nasıl Destekleyebilir?
Çocukların dil ve iletişim becerilerini geliştirmesinde ailelerin günlük yaşamda kurduğu etkileşim önemli bir yer tutuyor.
Dr. Öğr. Üyesi Seçil Aydın Oral, ebeveynlere dil gelişimini destekleyici yöntemlerin öğretilmesinin çocukların iletişim becerilerine katkı sağlayabildiğini belirterek ailelerin uygulayabileceği yöntemleri şöyle sıraladı:
Yaptıklarını sözcüklerle anlatın: Çocuğun oyununu ve günlük etkinliklerini kelimelerle ifade edin.
Cevap vermesi için zaman tanıyın: Soru sorduktan sonra hemen başka bir soru sormak yerine bekleyin.
Söylediklerini genişletin: Çocuk bir ses veya kelime kullandığında bunu daha anlamlı ve biraz daha uzun bir ifadeyle tekrar edin.
Birlikte kitap okuyun: Resimler hakkında konuşun, nesneleri adlandırın ve çocuğun iletişim kurmasına fırsat verin.
Ekranı iletişime dönüştürün: Birlikte izlediğiniz içerikler hakkında konuşun ve çocuğun katılımını destekleyin.
Oral, aile desteğinin çok değerli olduğunu ancak bazı çocuklar için tek başına yeterli olmayabileceğini belirterek gerekli durumlarda dil ve konuşma terapisti desteğinin önemini vurguladı.
Erken Değerlendirme, Gelişim Sürecinde Önemli
Çocuklarda konuşma gecikmesini yalnızca cinsiyete, aile öyküsüne, iki dilliliğe veya belirli bir anatomik özelliğe bağlamak, ihtiyaç duyulan desteğin gecikmesine neden olabiliyor.
Uzmanlar, çocuğun konuşma becerilerinin yanı sıra anlama düzeyinin, sosyal iletişiminin ve seslere verdiği tepkilerin de dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. Ailelerin gelişim basamakları konusunda kaygı duyması halinde beklemek yerine uzman değerlendirmesine başvurması, çocuğun ihtiyaçlarının zamanında belirlenmesine yardımcı olabiliyor.
Yorumlar (0)
İlk yorumu siz yapın.